Người Việt mời nhau “ăn cỗ”: Vì sao tập tục biến thành hủ tục?

Lời mời “ ăn cỗ ”, khởi đầu là bộc lộ thành ý tốt, nhưng từ từ đã bị biến tướng, trục lợi, dẫn đến một hủ tục như một thứ vòng xoáy phải đi ăn để trả “ nợ miệng ”. Đó là nguyên do vì sao những đám cưới đám cưới, giỗ chạp ma chay, dựng vợ làm nhà … luôn được tổ chức triển khai linh đình với hàng trăm mâm cỗ .

Tập tục biến thành hủ tục

Nghiên cứu sâu về nét văn hóa truyền thống đã trở thành tập tục là “ mời ”, PGS.TS Ngô Văn Giá, trường Đại học Văn hóa phủ nhận bảo : “ Lời mời “ ăn cỗ ” giờ đây thực sự là một gánh nặng vô cùng lớn với cả người mời và được mời. Có những đám mà đi thì do dự vì mối quan hệ của mình với gia chủ chưa đạt mức thân thiện phải tham gia, mà không đi thì áy náy vì sợ người ta lại quở trách, bảo mình không coi trọng. Nhiều lời mời không xuất phát từ thực tâm đã khiến cho tập tục biến thành hủ tục gây không biết bao nhiêu mỏi mệt, phiền hà cho những người trong cuộc “ đám cỗ ” ấy .

PGS.TS Ngô Văn Giá lý giải: Ngày xưa ít người chứ không đông như bây giờ, người ta quan niệm mỗi khi “có công có việc”, có giỗ chạp cưới xin thì phải mời thật đông người đến dự, càng đông càng tốt. Người đến dự đem theo khi thì con gà, khi thì chai rượu, cân gạo, quả cau… để “vừa mừng vừa giúp” cho gia chủ. Khi đó một phần vì ít người, phần vì nghèo, những sự giúp đỡ đó rất có ý nghĩa giúp gia chủ thực hiện xong công việc lớn đó mà không ảnh hưởng nhiều đến kinh tế.

Dần dần, tập tục nhà hàng đó trở nên đổi khác. Miếng ăn miếng uống, sự mời mọc trở thành dấu chỉ nhận biết mình có quan trọng với người khác hay không. Thế là sinh ra “ lời chào cao hơn mâm cỗ ”. Nhà gia chủ có việc gì đó mà không mời mình thì nghĩa là mình không được coi trọng, không phải là người thân thương của gia chủ. Thế là sinh ra thù oán. Và thế là gia chủ sợ. Sợ mang tiếng. Khi nhà có việc gì, phải mời tất tần tật những người quen và thậm chí còn không quen. Đám cỗ trở nên quá linh đình .
“ Thử hỏi cả xã hội này, tôi tin là đến 99 % người được hỏi đồng ý chấp thuận rằng việc trả “ nợ miệng ” trở thành một thứ đem lại nhiều mỏi mệt, đôi lúc là phiền phức. Sự tham gia của quan khách không đem lại cho gia chủ sự vui tươi, tự do mà việc tổ chức triển khai càng lớn thì cả gia chủ và cả khách càng stress. Những đám cưới mấy trăm mâm, những đám ma, đám giỗ hàng nghìn khách … đang tạo ra nỗi khó khăn vất vả cho nhiều người ”, PGS.TS Ngô Văn Giá nhìn nhận .

Ảnh minh họa .

Thói quen phô trương

Theo PGS.TS Ngô Văn Giá nghiên cứu và phân tích thì cũng có trường hợp người mời thật lòng và không tránh những trường hợp buộc phải mời, vì nếu không mời thì họ sẽ hờn dỗi trách móc. Xã hội ngày này với dân số quá đông, cơ quan quá đông, họ hàng quá đông, mỗi người có quá nhiều mối quan hệ, nếu vẫn duy trì thói quen như rất lâu rồi thì rất phiền toain. Tư duy tôi mời ông thì ông cũng phải mời tôi, rồi tư duy mời để “ thu về ”, tổ chức triển khai để “ có thêm một khoản ”, tư duy trục lợi trong việc tổ chức triển khai những đám linh đình như vậy đang rất thông dụng lúc bấy giờ .

Có người tôi được biết ở cùng một cơ quan, dù cũng chẳng tin tưởng, chẳng ưa gì một số người khác, nhưng khi nhà có việc lớn là lấy sổ lương cơ quan ra mời hết theo danh sách. Chúng ta đang quá nặng về mời mọc ăn uống, chưa thoát khỏi quan niệm coi miếng ăn là quan trọng, “một miếng giữa đàng bằng một sàng xó bếp”.

PGS.TS Ngô Văn Giá san sẻ : “ Ngày xưa tôi cũng nể lắm, ai mời cũng phải đi. Nhưng giờ đây thì phải xem xét rõ mối quan hệ đó. Lắng nghe lòng mình xem việc đi đó mình có thực sự mong ước hay không, có thực sự là thiết yếu không hay chỉ là một mối quan hệ sơ sơ thôi để xem xét. Chứ tôi thấy cái việc mời mọc đó nó lỗi thời và phiền phức vô cùng. Lại còn tốn kém và phát sinh bao tiêu cực. Nhiều người coi việc tham gia những đám cỗ linh đình đó như một hình thức đi hối lộ, đút lót trá hình. Rồi khi tổ chức triển khai một đám cỗ và đi mời, người Nước Ta không có thói quen “ trả lời ” có tham gia hay không. Nên khi gia chủ đã mời là dự trù làm cỗ. Không đến thì gia chủ “ ế cỗ ” cũng chết. Rồi vì tính sĩ diện, thấy nhà khác làm to, mình cũng phải làm to. Nhiều khi cỗ to chỉ vì “ con gà tức nhau tiếng gáy ”, mệt đủ đường ” .
Người Nước Ta ưa hình thức, ưa phô trương, nên nghĩ cứ tổ chức triển khai cái gì càng linh đình thì càng bộc lộ cái uy, cái “ tầm ” của gia chủ .

Ảnh minh họa .

Hủ tục cần loại bỏ

 Theo phân tích của PGS.TS Ngô Văn Giá, việc tổ chức cỗ bàn ăn uống linh đình là một hủ tục cần phải loại bỏ. Việc mời mọc cần đi vào thực chất chia sẻ vui buồn của anh em, bạn bè hơn là một công việc mang tính hình thức. Việc mời mọc quá đông có thể coi là biến tướng của tập tục làm cả cộng đồng phiền toái và mệt mỏi. Bản thân người tổ chức các đám cỗ, hãy suy nghĩ “tân tiến” một chút, rằng ai là người thực sự muốn chia sẻ với mình trong việc đó. Ngược lại, khi tham dự một đám cỗ, cũng hãy cân nhắc vị trí của mình trong mối quan hệ đó để xác định có tham dự hay không.

“ Tôi có mong ước những đám cỗ cưới, tân gia … của tất cả chúng ta làm thật chân thành, tiết kiệm ngân sách và chi phí và không phô trương. Tôi thấy ở những nước tăng trưởng, người ta tổ chức triển khai một lễ cưới rất sang trọng và quý phái những cũng rất ấm cúng. Một đám cưới mà chỉ có khoảng chừng 20 – 30 người tham gia là bè bạn thân thương của cô dâu và chú rể. Họ cùng nhau vào nhà thời thánh làm lễ, rồi kéo nhau ra một thảm cỏ đàn hát, ăn tiệc nhẹ chúc mừng cô dâu chú rể. Cặp vợ chồng mới cưới trở lại đầy cảm hứng và niềm hạnh phúc. Nhưng tất cả chúng ta thì không như vậy, sau đám cưới, cặp vợ chồng nào cũng tơi tả, mỏi mệt. Mà đám cưới có vẻ như là đám cưới của cha mẹ chứ không phải là đám cưới của đôi vợ chồng, quan khách tham gia phần lớn là của cha mẹ ”, PGS.TS Ngô Văn Giá san sẻ .
Cũng theo PGS.TS Ngô Văn Giá, dù rất khó để biến hóa những điều đã ăn sâu bám rễ quá lâu vào đời sống, nhưng làm từ từ chắc như đinh sẽ có biến chuyển. Các cơ quan chức năng, truyền thông online tích cực thông tin nghiên cứu và phân tích về lẽ phải, đúng, sai trong từng việc như vậy, người dân sẽ tự nhận thức để kiểm soát và điều chỉnh hành vi của mình .

GS.TS Ngô Đức Thịnh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn văn hóa tín ngưỡng dân gian Việt Nam cho rằng, “nợ miệng” ngày nay trở thành một gánh nặng đối với rất nhiều người, đặc biệt là những người không có điều kiện kinh tế. Có những người phải đi vay mượn để ăn cỗ, rồi đâm ra nợ nần. Việc thay đổi nhận thức, thanh lọc những quan niệm, thói quen không còn phù hợp là việc nên làm. Theo các chuyên gia văn hóa, phần lớn mọi người trong xã hội vẫn là xem trọng những giá trị vật chất, bởi những tác động tức thời mà nó mang lại. Người xưa hẳn đã quan sát rất kỹ hiện tượng này nên mới có 2 câu ca dao đầy châm biếm: “Miếng ăn là miếng tồi tàn/Mất đi một miếng lộn gan lên đầu”. Nó cho thấy tính chất thấp hèn của các giá trị vật chất, tiêu biểu là những “miếng ăn”, chỉ tạo được sự thỏa mãn nhất thời mà không để lại tác động dài lâu trong việc hoàn thiện tâm hồn. Đừng để miếng ăn, cái sự “nợ miệng” đánh mất đi những giá trị tinh thần cao quý vốn có của mình.

Source: https://ku11.io
Category: Toplist

Leave a Comment